Cittanova: Villa Comunale, szachownicowe centrum i droga na Zomaro

Cittanova leży na wysokości czterystu metrów, na progu oddzielającym równinę cytrusów od lasów Aspromonte. Miasteczko ma regularny plan, ulice krzyżują się pod kątem prostym: to układ odbudowy po trzęsieniu ziemi z 1783 roku, które zrównało z ziemią wcześniejszą osadę.

Głównym powodem, by się tu zatrzymać, jest Villa Comunale «Carlo Ruggiero», dwa i pół hektara zabytkowego ogrodu w centrum, z cedrami, sekwojami, miłorzębami i sosną wejmutką wysoką na trzydzieści pięć metrów. Kilka kroków dalej stoi Museo Civico di Storia Naturale, muzeum przyrodnicze, a pół godziny wyżej zaczyna się płaskowyż Zomaro w Parku Narodowym Aspromonte.

Do morza w Piana di Gioia Tauro jest dwadzieścia kilometrów: dość blisko, by spać w chłodzie i po dwudziestu minutach być na plaży.

Villa Comunale «Carlo Ruggiero»

Villa Comunale zajmuje nieco ponad dwa i pół hektara w samym centrum miasteczka i powstała w 1880 roku, gdy burmistrz Carlo Ruggiero kazał ją założyć na własny koszt i podarował miastu. Projekt wykonał szwajcarski inżynier i agronom Heinrich Fehr, pracując na terenie, który rodzina Grimaldich uprawiała już jako ogród: cztery sektory trawników i drzew, przecięte dwiema alejami krzyżującymi się na kształt litery X wokół fontanny.

Zaskakuje część botaniczna. Rosną tu cedry libańskie i atlaskie, sekwoje kalifornijskie, magnolie, klony japońskie, tulipanowiec i Cycas revoluta. Miłorząb dwuklapowy, a przede wszystkim sosna wejmutka to okazy, których szukają odwiedzający: sosna przekracza trzydzieści pięć metrów wysokości i trzy metry osiemdziesiąt obwodu. Od 1994 roku ogród jest chroniony jako dobro o szczególnym znaczeniu historycznym i przyrodniczym.

Na początku czerwca alejki goszczą Cittanova Floreale, wyspecjalizowane targi ogrodnicze, na które przyjeżdżają szkółkarze i kolekcjonerzy rzadkich roślin.

Szachownicowe centrum i muzeum przyrodnicze

Cittanova powstała w 1618 roku jako Nuovo Casale, założona przez Girolamo Grimaldiego, księcia Gerace. 5 lutego 1783 roku trzęsienie ziemi, które w Kalabrii zapamiętano jako il Flagello, zrównało miasteczko z ziemią i zabiło niemal połowę mieszkańców. Odbudowa, w tym samym miejscu, poszła według siatki ortogonalnej: regularne kwartały, szerokie ulice krzyżujące się pod kątem prostym, otwarte place. Ten układ wciąż widać, idąc głównym deptakiem, wśród dziewiętnastowiecznych pałaców i kościoła matki pod wezwaniem San Girolamo. Obecna nazwa pochodzi z 1852 roku, gdy Casalnuovo stało się Cittanuovą.

Przy via Nazionale, w budynku dawnego więzienia okręgowego, Museo Civico di Storia Naturale otwarto ponownie 15 marca 2014 roku. Przechowuje około dwóch tysięcy okazów w sześciu działach, od mineralogii po mykologię. Najbogatszy jest zbiór ornitologiczny: ponad tysiąc okazów z początku XX wieku i około stu ptaków drapieżnych; zielnik dokumentuje florę Aspromonte, w tym paproć Woodwardia radicans.

Zomaro, góra Cittanovy

Obszar gminy wznosi się od siedemdziesięciu siedmiu metrów na równinie do prawie tysiąca na grzbiecie, a tę różnicę pokonuje się w pół godziny samochodem. Zomaro to płaskowyż na górze, na wysokości około dziewięciuset dwudziestu metrów, w Parku Narodowym Aspromonte: górskie łąki, źródła i rozproszona osada, z której mieszkańcy Cittanovy od zawsze korzystają latem.

Las zmienia się wraz z wysokością. Mija się kasztanowe gaje i bory sosnowe, potem buczyny, które pokrywają płaskowyż i pozostają chłodne nawet w lipcu; w wilgotnych wąwozach przetrwała Woodwardia radicans, olbrzymia paproć trzeciorzędowego pochodzenia. Szlaki są szerokie i w większości płaskie, do przejścia także z dziećmi, i prowadzą do śródleśnych polan oraz źródeł.

Zimą pada tu śnieg, a w pogodne dni z krawędzi płaskowyżu widać całą równinę aż po morze. Z Cittanovy to najprostszy sposób, by zrozumieć, jak Aspromonte wygląda od środka.

Oliwa, cytrusy i kuchnia równiny

Cittanova leży w podgórskim pasie równiny Piana di Gioia Tauro, tam gdzie rosną wiekowe gaje oliwne: bardzo wysokie drzewa, pielęgnowane od pokoleń, osiągające tu rozmiary rzadkie gdzie indziej. Oliwa z pierwszego tłoczenia jest produktem tożsamościowym miasteczka i objęta jest oznaczeniem Olio di Calabria IGP; zbiory zaczynają się jesienią, a tłocznie pracują do grudnia.

Niżej, w stronę morza, zaczyna się królestwo cytrusów: pomarańcze, mandarynki i klementynki zajmują płaską część równiny i od listopada trafiają na targowe stragany.

Kuchnia jest tu bardziej górska niż nadmorska. Grzyby i kasztany z Aspromonte, wieprzowina i wędliny, domowy makaron z długo gotowanymi sosami, sery kozie i owcze z pastwisk Zomaro. W cukierniach przy głównej ulicy znajdziemy kalabryjskie słodycze z miodem i migdałami, a w miasteczku działa kilka trattorii i pizzerii przy głównej i bocznych ulicach.

San Rocco, giganci i cavalluccio

Najważniejszym świętem jest San Rocco, przypadające w trzecią niedzielę września i rozciągnięte na kilka dni obrzędów religijnych oraz wydarzeń świeckich. Zaczyna się od luminario, wielkiego ogniska rozpalanego przed kościołem San Rocco, które otwiera nowennę: wokół ognia gromadzi się całe miasteczko.

Potem przychodzi kolej na gigantów. Mata i Grifone to dwie kilkumetrowe figury z papier-mâché, niesione na ramionach i wprawiane w taniec w rytm bębnów. Grifone jest Saracenem, Mata kobietą reprezentującą miejscową ludność: ich taniec alegorycznie opowiada o wiekach najazdów na wybrzeża Kalabrii. Razem z nimi wychodzi cavalluccio, lekka konstrukcja w kształcie konia, którą niosący obraca w tłumie; to taniec hiszpańskiego pochodzenia, który dotarł tu w XVII wieku.

Procesja z figurą świętego przechodzi ulicami centrum w towarzystwie orkiestry i bractw, a w tych samych tygodniach program uzupełniają koncerty i wieczory muzyki ludowej na placu San Rocco.

Jak dojechać do Cittanovy

Samochodem zjeżdża się z autostrady A2 del Mediterraneo na węźle Gioia Tauro i wjeżdża na drogę prowincjonalną 1, dawną krajową 111, która łączy wybrzeże z Locri: dwadzieścia kilometrów i nieco ponad dwadzieścia minut równomiernego podjazdu do czterystu metrów, na których leży miasteczko. Jadąc od strony Morza Jońskiego, korzysta się z trasy Jonio-Tirreno, zjeżdża w Polistenie i pokonuje ostatnie osiem kilometrów drogą prowincjonalną.

Pociągiem najwygodniejsza jest stacja Rosarno na linii tyrreńskiej, około dwudziestu kilometrów stąd; pociągi regionalne zatrzymują się też w Gioia Tauro. Z obu miejsc jedzie się dalej autobusem lub wynajętym samochodem.

Lotniska są dwa: Lamezia Terme, lepiej skomunikowane, nieco ponad sześćdziesiąt kilometrów stąd, i Reggio Calabria około pięćdziesięciu. Morze w Gioia Tauro jest o dwadzieścia kilometrów, plaże Costa Viola w Palmi o jakieś trzydzieści.

Co zobaczyć w okolicy

Cittanova leży pośrodku terenu, który przemierza się szybko. W stronę morza jest Gioia Tauro z portem i równiną cytrusów; kilka kilometrów dalej Taurianova, a bardziej na zachód Seminara, znana z ceramiki i położenia na pierwszych stokach opadających ku wybrzeżu.

Wjeżdżając na grzbiet, mija się wioski zachodniego Aspromonte: Delianuovę u stóp Montalto i Oppido Mamertina, gdzie zwiedza się teren starego miasta zniszczonego w 1783 roku. W godzinę dociera się na Costa Viola, do Palmi z widokiem na Cieśninę Mesyńską oraz na plaże między Bagnarą a Scillą.

Mając więcej dni, warto zaplanować Reggio Calabria z Brązami z Riace albo wyprawę na północ do Tropei i na Costa degli Dei: z Cittanovy to nieco ponad dwie godziny drogi.

Gdzie spać: domy wakacyjne w Cittanovie i na równinie

Cittanova sprawdza się jako spokojna baza: leży w połowie drogi między morzem równiny a lasami Aspromonte, a na wysokości czterystu metrów letnie noce są chłodniejsze niż na wybrzeżu. Na plaży jest się w dwadzieścia minut, na płaskowyżu Zomaro w pół godziny.

Nasze domy wakacyjne w okolicy są dla tych, którzy wolą własną przestrzeń od pokoju hotelowego: wyposażona kuchnia, pościel, miejsce na zewnątrz na śniadanie i żadnych godzin powrotu wieczorem. Są mieszkania dwupokojowe dla dwojga i większe apartamenty dla rodzin lub grup, z możliwością ulokowania dzieci w osobnym pokoju.

Jeśli planujecie kilka dni między równiną, Aspromonte i Costa Viola, sprawdźcie dostępność i wyślijcie nam bezpośrednie zapytanie: odpowiadamy osobiście, z podpowiedziami, co zobaczyć i jak się poruszać po okolicy.

Najczęstsze pytania o Cittanovę

Jak daleko jest z Cittanovy do morza?
Morze w Gioia Tauro leży dwadzieścia kilometrów stąd, około dwudziestu minut drogą prowincjonalną 1. Plaże Costa Viola w Palmi są oddalone o jakieś trzydzieści kilometrów.

Kiedy odbywa się święto San Rocco w Cittanovie?
W trzecią niedzielę września. Otwierają je ognisko luminario i nowenna, a w dni świąteczne wychodzą giganci Mata i Grifone razem z cavalluccio.

Czy Villa Comunale nadaje się na wizytę z dziećmi?
Tak. To publiczny park w centrum miasteczka, płaski i dostępny z wózkiem, z ławkami, trawnikami i alejami zacienionymi przez wysokie drzewa.

Co można zobaczyć w muzeum przyrodniczym?
Około dwóch tysięcy okazów w sześciu działach, od minerałów po grzyby. Najbogatszy jest dział ptaków: ponad tysiąc okazów i około stu drapieżników.

Jak dostać się z Cittanovy na Zomaro?
Wyjeżdża się z miasteczka drogą górską i po jakichś dwudziestu minutach jest się na płaskowyżu, na wysokości około dziewięciuset dwudziestu metrów, w Parku Narodowym Aspromonte.

Który zjazd z autostrady prowadzi do Cittanovy?
Węzeł Gioia Tauro na autostradzie A2 del Mediterraneo, a potem droga prowincjonalna 1 w kierunku Taurianovy i Cittanovy.

Przeglądaj według kategorii

Przewodniki według kategorii i miejscowości na Costa Viola