Montalto: najwyższy szczyt Aspromonte

Montalto to najwyższy szczyt Aspromonte, 1955 metrów n.p.m., najwyższy punkt masywu, który wznosi się zaledwie kilka kilometrów od Morza Tyrreńskiego i Morza Jońskiego. Na szczycie, widoczny z odległości kilku kilometrów, stoi brązowy pomnik Chrystusa Odkupiciela, odsłonięty w 1901 roku i odrestaurowany w 2023 roku.

Z Gambarie można dojechać samochodem do parkingu oddalonego o 16,5 kilometra, a stamtąd przejść pieszo około 2 kilometrów do szczytu; ci, którzy wolą pokonać całą trasę na piechotę, mają do przejścia 14-kilometrowy szlak przez buczynę i las jodły pospolitej, z przewyższeniem 474 metrów. W najbardziej przejrzyste dni od podstawy pomnika widać jednocześnie Morze Tyrreńskie i Morze Jońskie, ośnieżoną zimą Etnę i Wyspy Liparyjskie.

Wejście można zrobić w ciągu jednego dnia, mieszkając na wybrzeżu: poranek na wysokości i popołudnie nad morzem na Costa Viola, około czterdziestu minut jazdy samochodem od Gambarie.

Montalto, dach Aspromonte

Na wysokości 1955 metrów n.p.m. Montalto jest najwyższym szczytem Aspromonte i jednym z najwyższych punktów Kalabrii. Masyw Aspromonte ma rzadką we Włoszech cechę: wznosi się zaledwie kilka kilometrów od morza, dzięki czemu z jego szczytu widać jednocześnie Morze Tyrreńskie i Morze Jońskie.

To nie jest góra, którą rozpoznaje się z daleka jako odosobniony stożek: to najwyższy punkt falistego płaskowyżu, pokrytego bukami i jodłami, który stanowi serce półwyspu kalabryjskiego między Reggio Calabria a Locride.

Na szczycie, wsparty na kamiennym postumencie, stoi brązowy pomnik Chrystusa Odkupiciela, widoczny z odległości kilku kilometrów w pogodne dni, cel spacerów, pielgrzymek i spotkań od początku XX wieku.

Las, który prowadzi na szczyt

Podczas podejścia na Montalto, zarówno pieszo, jak i samochodem asfaltową drogą, krajobraz zmienia się szybko. Powyżej 1100 metrów, w okolicach Gambarie, w lesie dominuje buk; wyżej, w podszycie szczytowej buczyny, rośnie jodła pospolita, która w Aspromonte sięga na kilka metrów od szczytu, rzadki przypadek dla tego gatunku w południowych Włoszech.

Pnie najstarszych buków są często pokryte mchem, a światło wiosną i jesienią, gdy listowie rzednie, wpada z góry wyraźnymi smugami. Na najgęstszych odcinkach las tłumi dźwięki, a temperatura wyraźnie spada w porównaniu z wybrzeżem, nawet w pełni lata.

Ten, kto idzie szlakiem z Gambarie, przechodzi najpierw przez teren dawnych wyciągów narciarskich, potem wkracza we właściwą buczynę aż do podnóża Monte Cocuzzo, skąd zaczyna się ostatni odcinek, oznaczony drewnianym ogrodzeniem, prowadzący do pomnika.

Pomnik Chrystusa Odkupiciela

Pomnik dominujący nad szczytem został odsłonięty 23 września 1901 roku przez kardynała Portanovę - jeden z dwudziestu pomników Chrystusa Odkupiciela, jakie na włoskich szczytach ufundował papież Leon XIII z okazji Jubileuszu Roku 1900. Kalabryjski komitet wybrał Montalto ze względu na jego wartość geograficzną i symboliczną: najwyższy i najbardziej eksponowany punkt regionu.

Brązowa rzeźba jest dziełem Francesca Ierace, wykonanym w Rzymie i przewiezionym w Aspromonte w częściach, na grzbietach mułów, szlakami prowadzącymi w górę od Delianuovy. Teren na szczycie podarował baron Stranges z San Luca.

Pierwotny, dziesięciometrowy postument zawalił się kilka lat po odsłonięciu i został odbudowany niżej. Pomnik przetrwał trzęsienie ziemi w 1908 roku z jedynie niewielkim obrotem podstawy, ale w kolejnych dziesięcioleciach cierpiał z powodu wiatru, lodu i aktów wandalizmu. W 2023 roku Soprintendenza zleciła prace wzmacniające postument, a w listopadzie 2025 roku na pomnik przywrócono nowy drewniany krzyż.

Panorama: od dwóch mórz do trzech wulkanów

Od podstawy pomnika wzrok obejmuje łuk, który przy przejrzystym powietrzu - niskiej wilgotności i wietrze oczyszczającym atmosferę - może objąć oba morza naraz: Tyrreńskie po jednej stronie, Jońskie po drugiej.

W najbardziej przejrzyste dni, zwykle po przejściu frontu atmosferycznego, można dostrzec także dym trzech wulkanów: Etny na południu oraz, w kierunku północno-zachodnim, Wysp Liparyjskich z Vulcano i Stromboli. Zimą ośnieżona Etna widoczna jest ze szczególną wyrazistością.

Reszta panoramy należy w całości do Aspromonte: zalesione doliny, inne szczyty masywu, a na wschodzie widok na dolinę Bonamico, gdzie znajduje się sanktuarium w Polsi, do którego można dotrzeć, kontynuując tę samą drogę, która wspina się od Gambarie.

Kiedy jechać: pogoda zmienia się szybko

Na wysokości blisko dwóch tysięcy metrów pogoda zachowuje się inaczej niż na wybrzeżu, nawet kilkadziesiąt kilometrów dalej. Dzień, który w Gambarie zaczyna się pogodnie, może w ciągu kilku minut zamienić się na szczycie w gęstą mgłę, gdy buczyna nasyca się wilgocią, a szlaki tracą widoczność.

Zimą Montalto pokrywa się śniegiem, często obfitszym niż na wybrzeżu, a pomnik staje się powracającym motywem fotograficznym dla tych, którzy wchodzą na rakietach śnieżnych. W pełni lata temperatury na szczycie pozostają chłodniejsze niż na poziomie morza, ale wiatr na grani bywa silny nawet w spokojne dni.

Wiosna i wczesna jesień pozostają okresami z najbardziej przejrzystym powietrzem i najczęstszym widokiem na oba morza, zanim letnia mgiełka lub jesienne deszcze ograniczą widoczność.

Szlak i praktyczne podejście

Z Gambarie na Montalto można dotrzeć na dwa sposoby. Samochodem pokonuje się około 16,5 kilometra asfaltową drogą wspinającą się w kierunku Polsi, aż do parkingu tuż poniżej szczytu; stamtąd zostaje jeszcze około 2 kilometry i 120 metrów przewyższenia, dobra godzina w obie strony szerokim i dobrze oznakowanym szlakiem, dostępnym również dla mniej doświadczonych piechurów.

Pieszo z Gambarie trasa jest dłuższa: około 14 kilometrów z przewyższeniem 474 metrów, szacunkowo cztery godziny marszu samego podejścia. Szlak przecina nieczynne wyciągi narciarskie, wchodzi w buczynę i dociera do podnóża Monte Cocuzzo, zanim rozpocznie się ostatni odcinek na szczyt.

To wycieczka należąca do dostępnych tras Aspromonte, mniej wymagająca niż inne szczyty masywu, ale i tak warto ruszać w niej w butach trekkingowych, z wystarczającą ilością wody i w warstwowej odzieży, ze względu na wahania temperatury na wysokości.

Jak dojechać

Punktem wyjścia na Montalto jest Gambarie, główna miejscowość turystyczna Aspromonte. Z Reggio Calabria trzeba pokonać około 32 kilometry dawną drogą państwową SS183, co zajmuje 35-40 minut i szybko zdobywa wysokość, prowadząc od nadmorskich gajów cytrusowych przez lasy kasztanowe aż po buczynę na płaskowyżu.

Za Gambarie droga w kierunku Montalto i Polsi jest asfaltowa, ale wąska i pełna zakrętów, wiedzie przez lasy zaplecza łączące miejscowości takie jak Sant'Eufemia d'Aspromonte i Oppido Mamertina z górną częścią masywu. W miesiącach największego ruchu turystycznego, między czerwcem a wrześniem, przejazd trwa dłużej niż zwykle.

Gdzie spać: domy wakacyjne na Costa Viola

Nasze domy wakacyjne nie znajdują się na Montalto ani nigdzie indziej w Aspromonte: są położone na Costa Viola, między Bagnara Calabra, Scilla i Palmi, około czterdziestu minut jazdy samochodem od Gambarie górskimi drogami.

To połączenie, które sprawdza się dobrze, jeśli chcesz połączyć wejście na szczyt z wygodną bazą nad morzem: poranek możesz poświęcić na wejście na Montalto, a tego samego dnia wrócić, by popływać u skalistego wybrzeża Scilli albo pospacerować promenadą w Palmi, mając za plecami sylwetkę Aspromonte.

Rezerwując u nas, masz prawdziwą bazę na wybrzeżu, a nie schronisko górskie: przydatne, jeśli chcesz na zmianę chodzić na wycieczki i spędzać dni na plaży, bez zmiany noclegu w trakcie pobytu.

Najczęstsze pytania o Montalto

Jak wysoki jest szczyt Montalto?
Montalto znajduje się na wysokości 1955 metrów n.p.m., to najwyższy punkt Aspromonte.

Czy można dojechać samochodem aż do pomnika?
Samochodem można dojechać do parkingu oddalonego o około 16,5 kilometra od Gambarie; stamtąd zostaje jeszcze około 2 kilometry pieszo, ze 120-metrowym przewyższeniem, szerokim i oznakowanym szlakiem.

Ile czasu zajmuje wejście pieszo z Gambarie na szczyt?
Na szlaku z Gambarie samo podejście zajmuje około 4 godzin marszu, na dystansie 14 kilometrów i przy 474 metrach przewyższenia.

Czy naprawdę widać morze po obu stronach?
Tak, w dni z przejrzystym powietrzem jednocześnie widać Morze Tyrreńskie i Morze Jońskie, a także można dostrzec Etnę i Wyspy Liparyjskie.

Jaki jest najlepszy okres na wejście?
Wiosna i wczesna jesień oferują zazwyczaj najbardziej przejrzyste powietrze; zimą szczyt jest często ośnieżony, latem upał łagodzi wysokość.

Skąd zaczyna się droga na Montalto?
Z Gambarie, podążając za oznaczeniami na Polsi: droga jest asfaltowa, ale wąska, z licznymi zakrętami pod górę.